Van 3 oktober 2026 tot en met 21 februari 2027 brengt Het Noordbrabants Museum in De kinderen van Sluijters voor het eerst een groot aantal kinderportretten van Jan Sluijters (1881–1957) samen. Daaronder bevinden zich werken die nooit eerder aan het publiek zijn getoond en nog altijd in bezit zijn van de families die Sluijters destijds opdracht gaven hun kind te schilderen. Andere werken verdwenen jarenlang in museumdepots. De tentoonstelling stelt de vraag: waren deze kleurrijke en intieme portretten vooral commercieel ‘broodwerk’? Of zijn ze ook artistiek interessant en getuigen ze van Sluijters' eigenzinnige invulling van het kunstenaarschap?
Snel naar:
Sluijters schilderde zijn hele leven kinderen. Zijn eigen vier kinderen Louise, Jan, Robert en Elisa legde hij steeds opnieuw vast, van baby tot puber. Daarnaast portretteerde hij in opdracht kinderen uit families door heel Nederland. In zijn eigen tijd werden die werken gewaardeerd. Na de Tweede Wereldoorlog veranderde dat. Als tegenreactie op de voorkeur voor realisme tijdens de Duitse bezetting verschoof de waardering in de kunstwereld steeds meer naar abstractie en experiment. De waardering voor Sluijters’ kinderportretten ebde daardoor langzaam weg. De kinderen van Sluijters biedt de mogelijkheid om met de blik van nu opnieuw naar de kinderportretten te kijken. Wat zegt onze veranderde waardering voor deze werken over de manier waarop we vandaag naar zijn kunst kijken?
Jan Sluijters, Jantje in de keuken (voorstudie), 1949, olieverf op
doek, 55 x 44 cm, particuliere collectie. c/o Pictoright Amsterdam 2026
Jan Sluijters, Jantje met speelgoed, circa 1920, olieverf op doek, 93 x 68 cm, particuliere collectie U.S.A. (voormalige collectie Goudstikker), courtesy Kunstgalerij Albricht, Oosterbeek. c/o Pictoright Amsterdam 2026
Van Liesje tot Jantje
Een van de bekendste kinderen in Sluijters’ oeuvre is zijn jongste dochter Elisa, ‘Liesje’. In Liesje is jarig schildert hij haar in 1929, net vijf jaar oud, met haar karakteristieke blonde hoofdje en directe blik. Het werk is voor veel bezoekers van Het Noordbrabants Museum een bekend en geliefd schilderij. Ook zijn kleinkinderen werden onderwerp. In werken als Jantje in de keuken laat Sluijters de deftigheid van het opdrachtportret los. Juist in deze latere schilderijen is zijn manier van schilderen opvallend vrij en misschien wel net zo onaangepast als in zijn beroemde ‘wilde jaren’. Daarnaast zijn er portretten van kinderen uit andere families. Zo schilderde Sluijters Sonja en Bernard Kramarsky, kinderen uit een Joods bankiersgezin dat in 1938 noodgedwongen naar de Verenigde Staten verhuisde. Het schilderij reisde met de familie mee. Ook andere opdrachtportretten bleven generaties lang in familiebezit en worden voor deze tentoonstelling voor het eerst met een breed publiek gedeeld.
De kinderen achter de portretten
De tentoonstelling kijkt naar de schilder en ook naar de kinderen op de portretten. Sluijters werkte niet vanaf foto’s. Kinderen moesten soms urenlang stilzitten en mochten speelgoed of een boek meenemen om het poseren wat gemakkelijker te maken. Van enkele geportretteerden zijn herinneringen aan het poseren bewaard gebleven. Die persoonlijke ervaringen voegen een andere laag toe aan schilderijen die vaak vooral als kleurrijke en aantrekkelijke beelden worden bekeken. De tentoonstelling werpt nieuw licht op een minder bekend hoofdstuk uit het oeuvre van Sluijters en brengt ook de verhalen achter de geportretteerde kinderen dichterbij.
Jan Sluijters, De kinderen Kramarsky, circa 1927, olieverf op doek,
132 x 115 cm, particuliere collectie Duitsland. c/o Pictoright Amsterdam 2026
Kijken met de ogen van nu
Ook de manier waarop we naar kinderen kijken is veranderd. Sluijters schilderde en tekende zijn eigen kinderen soms naakt. Beelden die in de huiselijke context van zijn tijd werden gemaakt, kunnen vandaag andere vragen oproepen over naaktheid en de positie van het geportretteerde kind. In de kunstgeschiedenis wordt voor volwassen vrouwen zonder kleren onderscheid gemaakt tussen naakt (geïdealiseerd) en bloot (kwetsbaar). We zijn benieuwd of onze bezoekers dit onderscheid ook van toepassing vinden op kinderen. De kinderen van Sluijters gaat het gesprek niet uit de weg. De tentoonstelling laat zien dat ideeën over wat de betekenis van kunst is in de loop van de tijd veranderen, en ook de manier waarop kinderen worden afgebeeld.
”De kinderportretten van Jan Sluijters zijn mateloos populair. Maar hoe lief we ze ook vinden, ze zijn niet alleen zoet en sappig. In deze tentoonstelling kijken we met de ogen van vandaag. Misschien dat een licht gevoel van ongemak bewijst dat je de schilderijen nu anders ziet”.
— aldus Jacqueline Grandjean, directeur van Het Noordbrabants Museum.